Aktualności

2011.04.30-28. Funkcje grodów w państwach wczesnośredniowiecznej Europy Środkowej. Społeczeństwo, gospodarka, ideologia


Funkcje grodów w państwach

wczesnośredniowiecznej Europy Środkowej.

Społeczeństwo, gospodarka, ideologia

 

 

Głogów, 28-30.04.2011 r.

 

Budowa państw, których podstawę stanowiła organizacja administracji terytorialnej w postaci systemu okręgów grodowych, rozpoczęła się na obszarze Barbaricum na szerszą skalę w połowie X wieku. I nawet, jeżeli nie był to, jak przez pewien czas przypuszczano, akt jednorazowy, lecz rozciągnięty w czasie, niósł ze sobą zasadniczą zmianę realiów funkcjonowania lokalnych społeczności zarówno w sferze kultury materialnej, jak i symbolicznej (duchowej, światopoglądowej). W końcu X wieku powstała scentralizowana organizacja grodowa na Rusi, w Czechach, Polsce, a w początku wieku XI na Węgrzech. Cechą wczesnych państw Europy środkowej i północnej było w okresie poprzedzającym budowę stałych struktur administracyjnych stacjonowanie znacznych sił militarnych na obszarze domeny rodu, który przejmował naczelną władzę, jak w Polsce ród Piastów, w Czechach – Przemyślidów, na Węgrzech – Arpadów. Rolę przewodnią w ramach sił wojskowych młodych państw Europy środkowej odgrywała rozmieszczona w większych grodach drużyna stanowiąca podporę władzy.

Grody wraz z otaczającymi je osadami powstawały w wyniku decyzji planowej, podejmowanej przez władców. Świadczy o tym zarówno fakt ich lokalizacji, trafnej z punktu widzenia kontroli szlaków komunikacyjnych (np. większych rzek) i głównych terytoriów osadniczych. Grody państwowe budowano w centrach zgrupowań osadniczych (jedynie w pojedynczych przypadkach powstawały w pustce i z czasem stawały się centrami dla skupionego przy nich osadnictwa).

O ile jeszcze w początkach XX wieku historycy nie mieli większych wątpliwości, co do roli grodów w państwie Piastów (X-XIII w.) to począwszy od 2 połowy XX wieku mamy do czynienia z ożywioną dyskusją na ten temat w której coraz większą rolę odgrywają źródła archeologiczne. Większość mediewistów w publikacjach z lat 60-70tych XX wieku podkreślała rolę grodów jako miejsc produkcji i wymiany. Grody miały być, zależnie od autora, ewolucyjnymi poprzednikami średniowiecznych miast lokacyjnych lub nawet stanowić nieco tylko odmienną formę miasta średniowiecznego  (tzw. teoria grodu-miasta). Równolegle, funkcjonowała teoria przypisująca organizacji grodowej rolę szkieletu administracji państwowej, grodów-zbiornic danin, w których stacjonowały załogi rycerskie i urzędnicy księcia – władcy państwa. Spór o rolę grodów w państwach wczesnośredniowiecznych Europy Środkowej to jednocześnie spór o akceptowalny, w świetle istniejących źródeł pisanych i archeologicznych, model społeczeństwa wczesnośredniowiecznego w tym rejonie Europy.

Zamierzona konferencja ma dotyczyć zarówno nowych źródeł, szczególnie archeologicznych, jak i ich nowych interpretacji.



Dr hab. Sławomir Moździoch, prof. PAN                                                             Dr Krzysztof Czapla

 

Instytut Archeologii i Etnologii PAN                        Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa

Oddział we Wrocławiu                                                                                   w Głogowie



 

Program konferencji

 

„FUNKCJE GRODÓW W PAŃSTWACH WCZESNOŚREDNIOWIECZNEJ

EUROPY ŚRODKOWEJ”.

Społeczeństwo, gospodarka, ideologia

 

28.04.2011 


10:00-13:00 Przyjazd uczestników 

13:00-14:15 – Obiad 

14:15-14:30 Otwarcie konferencji 

Rektor PWSZ w Głogowie -prof. Stanisław Czaja 

Dyrektor IAiE PAN – prof. Andrzej Buko 

Prezydent Miasta Głogowa – Jan Kazimierz Zubowski 

Starosta Głogowski -Rafael Rokaszewicz 


I. Urbs Glogua – gród głogowski we wczesnym średniowieczu 

Prowadzący obrady: prof. Leszek Slupecki 


14:30 

Dariusz Czaja (Głogów) 

Funkcje grodów warownych w państwie pierwszych Piastów na przykładzie Głogowa 

14:50 

Zenon Hendel (Głogów) 

Głogowski zespół 

grodowy w X-XII w. 

15:10 

Krzysztof Czapla (Głogów) 

Zaplecze osadnicze grodu w Glogowie 


15:30 

Wiesław Maciuszczak (Głogów, Lublin) 

Od grodu do obronnego miasta. Okres przejściowy na przykładzie Głogowa 


15:50 – 16:15 Dyskusja i kawa 

II. Gród jako element systemu (społeczeństwo, gospodarka, ideologia) 

16:15 

Andrzej Buko (Warszawa) 

Grody okresu przedpaństwowego na ziemiach polskich w kontekście ich zróżnicowań 

regionalnych 


16:35 

Stanisław Rosik (Wrocław) 

Civitas w przekazach o wczesnośredniowiecznej Słowiańszczyźnie -gród czy miasto... oraz inne 

inspirujące dylematy 

16:55 Przemysław Wiszewski (Wrocław) 

Grody jako ośrodki władzy w źródłach historiograficznych śląskiego średniowiecza 

17:15 – 17:40 Dyskusja i kawa 

17:40 Daniel Makowiecki (Toruń) 

Znaczenie grodów w rozwoju strategii gospodarowania zwierzętami we wczesnym średniowieczu. 

18:00 

Ewa Czaińska (Głogów) 

Znaczenie gospodarcze grodów w państwach wczesnośredniowiecznej Europy Środkowej 

18:20 Kinga Zamelska-Monczak (Poznań) 

Gród w Santoku w świetle nowszych ustaleń 

archeologicznych 

18:40 Kazimierz Grążawski (Olsztyn) 

Militarne funkcje grodów kasztelańskich na północnych rubieżach państwa piastowskiego 

19:00 – 19:30 Dyskusja i kawa 

19:30 

Kolacja 

29.04.2011 


8:00-9:00 – Śniadanie 


Prowadzący obrady: prof. Marta Młynarska-Kaletynowa 


9:00 

Jiří Macháček (Brno) 

Velkomoravský hrad jako socio-ekonomický systém. Od vzniku po kolaps 

9:20 

Tomáš Klír – Pavla Tomanová (Praga) 

Vnitřní struktura raně 

středověkých opevněných areálů 

centrálních lokalit a jejich nejbližšího 

zázemí. Kouřim – Sv. Jiří 

9:40 

Ivana Boháčová (Praga) 

Počátky raného českého státu v archeologických pramenech 


10:00 

Rudolf Procházka (Brno) 

Výpověd archeologických pramenů 

k funkci raněstředověkých center 11.a 12. století 

na příkladu 

Brna a Přerova 

10:20 – 10:45 Dyskusja i kawa 

10:45 Martin Ježek, Ladislav Varadzin (Praga) 

Poznámky k funkci raně 

středověkých hradů 

v Čechach 

11:05 

Pavel Kouřil, Jana Gryc (Brno) 

Hrady 10. -12. století 

na severní Moravě 

a ve Slezsku (vznik, vývoj, funkce a postavení v sídelní 

struktuře). 

11:25 Ivo Štefan (Praga) 

Konec hradské organizace a archeologie. „Dark age“ mezi raným a vrcholným středověkem 

11:45 – 12:05 Dyskusja i kawa 

Prowadzący obrady: prof. Andrzej Buko 


12:05 Wojciech Chudziak (Toruń) 

Geneza i funkcja grodów średniej i małej wielkości na Pomorzu w IX-Xwieku -nowe pytania -stare 

problemy 

12:25 Andrzej Janowski (Szczecin) 

Chronologia i funkcje wczesnośredniowiecznych grodów nadwiślańskich na Pomorzu Wschodnim -

Terra incognita. Grody wczesnośredniowieczne w dorzeczu Regi 

12:45 

Władysław Duczko (Pułtusk) 

Wczesnośredniowieczne grody w Skandynawii 

13:05-13:30 Dyskusja 


13:30 -15:00 Obiad 

15:00 

Jacek Poleski (Kraków) 

Stolice, kasztelanie, strażnice -wczesnośredniowieczne grody państwowe na terenie Małopolski 

15:20 Sławomir Moździoch, Magdalena Przysiężna-Pizarska (Wrocław) 

Grody wczesnopiastowskie na Śląsku -geneza i funkcje 

15:40 

Michał 

Brzostowicz (Poznań) 

Schyłek organizacji grodowej w Wielkopolsce 

16:00-16:25 Dyskusja i kawa 


III. Gród jako stanowisko archeologiczne (metodologia badań, 

interpretacje)– exempla 

Prowadzący obrady: prof. Wojciech Chudziak 


16:25 Przemysław Urbańczyk (Warszawa) 

Narracja stratygraficzna a narracja historyczna na przykładzie badań 

grodu w Czersku 

16:45 Elżbieta Kowalczyk (Warszawa) 

Grody Wysoczyzny Kolneńskiej 

17:05 

Ewa Marczak-Łukaszewicz (Warszawa) 

Wyniki badań 

archeologicznych na grodzisku w Podebłociu woj. Mazowieckie 

17:25 – 17:50 Dyskusja 

17:50 Joanna Kalaga (Warszawa) 

Zapomniany gród Sutiejsk-Sąsiadka 

18:10 

Karol Kollinger (Rzeszów) 

Tzw. Grody Czerwieńskie w źródłach historycznych. Obecny stań 

badań 

18:30-19:00 Dyskusja 


19:00 Kolacja 


30.04.2011 

8:00-9:00 - Śniadanie 

Prowadzący obrady: prof. Przemysław Urbańczyk 

9:00 Bartłomiej Sz. Szmoniewski, Anna Tyniec (Kraków) 

Uwarunkowania środowiskowe osadnictwa wczesnośredniowiecznego na przykładzie grodzisk 

małopolskich w Stradowie i Szczaworyżu 

9:20 Tadeusz Baranowski (Warszawa) 

Gród w Kaliszu w świetle najnowszych badań 

9:40-10:00 Dyskusja i kawa 

10:00 Stanisław Firszt (Jelenia Góra) 

Gród piastowski w Jeleniej Górze? – stan badań 

10:20 Krzysztof Demidziuk (Wrocław) 

„Kartoteka grodzisk śląskich Maxa Hellmicha” 

10:40 Paweł Rzeźnik (Wrocław) 

Funkcja grodu wrocławskiego na Ostrowie Tumskim w świetle importów ceramicznych (X-XIII w.) 

11:00 Aleksandra Pankiewicz (Wrocław) 

Najstarszy Wrocław- jego zaplecze i środowisko kulturowe w świetle badań ceramiki 

11:20 Sylwia Rodak (Wrocław) 

Podstawy datowania grodów z końca X – początku XIII wieku na Dolnym Śląsku 

11:40-12:00 Dyskusja i kawa 

12:00 Dominik Nowakowski (Wrocław) 

Wyniki nowych badań wykopaliskowych grodu w Chobieni na Śląsku 

12:20 Justyna Kolenda (Wrocław) 

Gród w Miliczu świetle nowszych badań archeologicznych 

12:40 Krystian Chrzan (Wrocław) 

Wczesnośredniowieczne grodzisko w Lelikowie pow. Milicz w świetle najnowszych badań 

archeologicznych 

13:00 Maciej Przybył (Poznań) 

Problem identyfikacji i lokalizacji XIII w. grodów kasztelańskich w Wielkopolsce 

13:20 Dyskusja i kawa 

13:40 Zakończenie konferencji 



Miejsce obrad: Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa ul. Piotra Skargi 5 

Głogów, 28-30.04.2011 r. 

-
ed

menu

Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk
indeks tekstów
Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk
Ośrodek Badań nad Kulturą Późnego Antyku
i Wczesnego Średniowiecza